Wróć

Komisja Europejska, WHO i UNICEF jednym głosem: wzmocnienie programów szczepień kluczowym priorytetem zdrowotnym

Według danych z raportu „State of Vaccine Confidence in the EU”, w Polsce odnotowano wzrost zaufania do szczepień (2018 vs 2022) o 4,9 proc1. Wbrew powszechnym przekonaniom, Polacy ufają szczepieniom. Polska wyróżnia się na tle innych krajów Unii Europejskiej. Tematyka szczepień, jako najskuteczniejszej formy profilaktyki zdrowotnej na każdym etapie życia, nadal pozostaje w cieniu innych wydatków. Dowodem tego jest pierwszy raport opublikowany i przedłożony Radzie UE 30 kwietnia 2025 r. pokazał lukę w „Średniookresowym planie budżetowo-strukturalnym na lata 2025-2028” , w którym próżno szukać profilaktyki szczepień.

Inwestycja, nie koszt

Obecnie, polski system ochrony zdrowia zmaga się z wyzwaniami finansowymi tj. rosnące koszty opieki, a także udostępnianie pacjentom nowoczesnych terapii i technologii, które choć mocno obciążają budżet, w przyszłości przynoszą zysk. Eksperci mówią więc o inwestycji, a nie wydatku. Podobnie jest w przypadku szczepień, które według Światowej Organizacji Zdrowia, należą do najbardziej opłacalnych dla zdrowia publicznego – zapobiegają każdego roku 3,5 do 4 milionom zgonów na świecie2. Według badań ekonomistów, każdy dolar zainwestowany w programy szczepień może przynieść nawet szesnastokrotny zwrot w postaci oszczędności w kosztach związanych z chorobą3. Badacze z Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health mówią o jeszcze szerszym kontekście – funkcjonowaniu pacjentów w społeczeństwie i gospodarce. Jak podają w publikacji naukowej, 1 dolar wydany na szczepienia daje zwrot z inwestycji w wysokości 44 dolarów4.

W Polsce wciąż brakuje jasno określonego programu szczepień zalecanych, dotyczących osób dorosłych. Obecny system jest zbyt skomplikowany dla pacjenta, przez co trudniej zaszczepić się nawet chętnej ku temu osobie. Drugą, ważną kwestią jest niewystarczający procent wydatków przeznaczanych na szczepienia zalecane. W dobie problemów polskiej ochrony zdrowia, kolejek do specjalistów, Polacy coraz częściej korzystają z usług prywatnych. Wobec tego, szczepienia zalecane, nie są dla pacjentów priorytetem, a opcją i dodatkowym kosztem, co może zniechęcać do zaszczepienia się nawet tych, którzy deklarują zaufanie do szczepień.

Skąd wziąć środki na szczepienia zalecane?

Choć eksperci podkreślają korzyści z wprowadzania do refundacji kolejnych szczepień, wyzwaniem dla rządzących są finanse. Jak zwykle, przed poniesieniem wydatku, pojawia się pytanie: „skąd wziąć na to środki?”, zwłaszcza w czasie kiedy Polska jest w procedurze nadmiernego deficytu UE.

Zgodnie z przepisami UE z 2024 roku, co cztery lata państwa członkowskie zobowiązane są do publikowania i przedkładania Radzie UE oraz Komisji Europejskiej średniookresowych planów budżetowo-strukturalnych5. Polska realizuje aktualnie „Średniookresowy plan budżetowo-strukturalny na lata 2025-2028”, który w listopadzie 2024 został przyjęty przez Radę UE. Najbardziej istotnym elementem dokumentu jest plan ograniczenia deficytu i redukcji długu, za co odpowiada Ministerstwo Finansów. Ponadto, zestawia wybrane reformy i inwestycje dla realizacji wspólnych priorytetów Unii oraz zaleceń Radu UE dla Polski. Każdego roku, 30 kwietnia, Polska zobowiązana jest do publikowania raportu z wdrażania planu. To również okazja do jego modyfikacji w celu dostosowania do aktualnej sytuacji gospodarczej państwa, zwłaszcza, że jednym z priorytetów unijnego programu zdrowotnego EU4Health 2021–2027, jest profilaktyka zdrowotna, w tym szczepienia

Brak systemowego podejścia inwestycji w zdrowie publiczne

Pierwszy raport opublikowany i przedłożony Radzie UE 30 kwietnia 2025 r. pokazał lukę w „Średniookresowym planie budżetowo-strukturalnym na lata 2025-2028” w kontekście profilaktyki, w tym szczepień. To istotne ze względu na fakt, że nowe zasady Unii dopuszczają wydatkowanie środków na działania wzmacniające odporność społeczeństwa czy reformy, co może z kolei dać możliwość wydłużenia realizacji planu do 7 lat. Znalazł się w nim za to duży fragment poświęcony opiece długoterminowej. Nie ma w nim jednak elementu, który wpisuje się w ten obszar i jest wręcz niezbędnym – profilaktyki – również szczepień - jako inwestycji, która pozwala funkcjonować dłużej, w lepszym zdrowiu, a co za tym idzie pozostawać dłużej aktywnym na rynku pracy.

Organizacje międzynarodowe mówią jednym głosem

20 kwietnia 2026 r. Komisja Europejska, WHO i UNICEF wydały wspólne oświadczenie, w którym, otwarcie wzywają do wzmocnienia szczepień jako kluczowego priorytetu zdrowia publicznego w Europie. Wskazują, że spadek wyszczepialności stanowi realne zagrożenie systemowe i podkreślają rolę szczepień w ochronie wielu grup populacyjnych i stabilności systemów zdrowia. To mocna deklaracja, która jest kolejnym dowodem słuszności zwiększania stabilnego finansowania szczepień, nawet wśród krajów będących w procedurze nadmiernego deficytu, tj. Polska.

Są narzędzia, nie ma wystarczająco środków

IKP i mObywatel to systemy, których zazdrości nam świat. Sam dostęp do szczepień zalecanych, finansowanych przez państwo, nie wystarczy do wzrostu wyszczepialności. Jak w każdym programie profilaktycznym, potrzeba sprawnej, zrozumiałej komunikacji i prostej ścieżki zapisu na szczepienie. Polska jest w czołówce krajów świata, która stawia na dostęp cyfrowy do danych. Przykładem jest Internetowe Konto Pacjenta i mObywatel, które nieustannie są rozwijane. Środowisko ekspertów apeluje o niezwłoczne wprowadzenie cyfrowej karty szczepień, uwzględniającej wszystkie wykonywane szczepienia w Internetowym Koncie Pacjenta jako podstawowym obowiązkowym narzędziu dokumentowania historii szczepień. Nie mniejszą rolę widzi w automatycznych przypomnieniach o terminach kolejnych szczepień, dawkach przypominających i uzupełniających. Dane gromadzone w czasie rzeczywistym, mają również pomagać w ocenie skuteczności programów, planowaniu Programu Szczepień Ochronnych.

W dorosłym życiu zapominamy o szczepieniach

W Polsce szczepienia wciąż postrzegane są głównie jako element profilaktyki dzieci i młodzieży, podczas gdy w dorosłym życiu wielu Polaków po prostu o nich zapomina. Nie wynika to jednak z niechęci do szczepień ani z braku zaufania do medycyny, lecz przede wszystkim z niedostatku wiedzy i systemowych przypomnień. Część szczepień zalecanych wymaga bowiem dawek przypominających po kilku lub kilkunastu latach, co rzadko jest komunikowane wprost pacjentom po zakończeniu edukacji szkolnej lub obowiązkowego kalendarza szczepień. Bez regularnej informacji i impulsu do działania szczepienia dorosłych schodzą na dalszy plan, mimo że pozostają istotnym elementem ochrony zdrowia przez całe życie. Nie jest to wyzwanie jedynie dla Polski, co podkreśla tegoroczne hasło obchodów Światowego Tygodnia Szczepień.

  1. Raport State of Vaccine Confidence in the EU (2022), https://health.ec.europa.eu/publications/state-vaccine-confidence-eu-2022_en
  2. Dane z oficjalnej strony internetowej Światowej Organizacji Zdrowia: https://www.who.int/health-topics/vaccines-and-immunization/#tab=tab_1
  3. Artykuł naukowy: Return On Investment From Childhood Immunization In Low- And Middle-Income Countries, 2011–20, Sachiko Ozawa, Samantha Clark, Allison Portnoy, Simrun Grewal, Logan Brenzel, and Damian G. Walker., https://www.healthaffairs.org/doi/10.1377/hlthaff.2015.1086
  4. Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health. COVID‑19 Vaccination Mandates and Incidence of COVID‑19 Cases, Hospitalizations, and Deaths in the United States. Health Affairs, 2021/2022.
  5. https://www.consilium.europa.eu/pl/policies/how-european-semester-works/